Het Ongezegde in de Boardroom

Listen to silence, it has a lot to say (Rumi)

Marilieke Engbers

Thomas is jong en enthousiast als hij toetreedt tot de raad van commissarissen van een groot bedrijf. Hij neemt zijn functie als toezichthouder serieus en is niet bang om de CEO kritische vragen te stellen. Maar is dat wel de bedoeling? Langzaam maar zeker komt hij erachter dat er onder de oppervlakte van de op het oog zo goed functionerende RvC zo veel meer speelt…
Het witwassen bij de ING, de debacles bij Vestia, DSB en Eneco, de teloorgang van Enron en het Wirecard-schandaal: toezichthouden gaat opvallend vaak mis. Hebben we te maken met incapabele of zelfs onbetrouwbare commissarissen, of is er iets anders aan de hand? Onder commissarissen laat aan de hand van een parabel zien waar het echt misgaat: ambigue governanceregels zorgen ervoor dat de [dertigduizend] commissarissen in Nederland vaak zo druk zijn met elkaar en het voldoen aan procedures en regels, dat ze nauwelijks toekomen aan reflectie op strategische en maatschappelijke uitdagingen.
Met Onder commissarissen wil toezicht-expert Marilieke Engbers inzicht geven in de complexiteit van het samen toezichthouden binnen raden van commissarissen en raden van toezicht en een gesprek op gang brengen over de onmogelijkheid van hun taak. Het boek is een pleidooi voor het menselijker maken van het toezicht, opdat commissarissen zich volledig kunnen richten op de zaken die er werkelijk toe doen.

Te bestellen bij:
https://managementboek.nl/boek/9789047015017/onder-commissarissen-marilieke-engbers

Tweede foto van Marco Derksen
Moeder van drie zonen I Getrouwd I Amsterdam I Zus & Broer I Geboren in Filippijnen I Economie I Arthur Andersen I Het Consulaat I Reconsulting I Vrije Universiteit I Boksen & Wandelen & Gezelligheid

Marilieke Engbers (1969) heeft meer dan 20 jaar ervaring als adviseur in leiderschap en verandering. Ze verdedigde haar dissertatie op 14 oktober 2020 over “hoe het ongezegde de strategische besluitvorming in RvC's beïnvloedt” op de Vrije Universiteit in Amsterdam. Ze combineert het doceren over strategie realisatie voor de controllersopleiding van de Vrije Universiteit met het spreken over het ongezegde, paradigmaconflicten en besluitvorming, governance en ethiek, en kracht en tegenkracht met advieswerk over effectiviteit van de boardroom, zelfevaluaties, strategie en leiderschap. Op basis van haar promotieonderzoek en haar consulting werk heeft Marilieke een methode ontwikkeld die de besluitvorming en de spreekcultuur in de boardroom verbetert.

Als mededirecteur van het Research Center for Board and Leadership development focust ze zich op het wetenschappelijk onderzoeken van besluitvorming in de boardroom en ‘de praktijk van corporate governance’. Tijdens haar promotie kreeg Marilieke van de Autoriteit Woningcorporaties de opdracht om te onderzoeken hoe commissarissen de risico's bij langzittende bestuurders monitoren. Ze publiceerde in 2019 het Nederlandse rapport 'Kracht en Tegenkracht'. In December 2021 publiceerde ze het boek 'Onder Commissarissen', hoe het ongezegde de besluitvorming in de boardroom beïnvloedt samen met de uitgeverij Business Contact.

Het ongezegde: wat mensen denken en voelen maar niet zeggen tijdens gesprekken of vergaderingen.

Voorbewuste communicatie
Mensen beslissen meestal voorbewust wat ze wel en niet zeggen. Met voorbewust wordt bedoeld dat mensen op een voor vanzelfsprekende manier ‘in het moment’, dus tijdens het gesprek of vergadering, bepalen wat ze wel en niet zeggen. Hierbij baseren zij zich op impliciete en voor vanzelfsprekend aangenomen aannames. Achteraf zijn mensen echter wel in staat om terug te halen wat ze wanneer dachten en voelden maar niet zeiden en waarom niet. Deze gedachten en gevoelens zijn in die zin niet onderdrukt.

Bewuste communicatie
Soms besluiten mensen bewust om gedachten en gevoelens te verzwijgen of te verbloemen. Deze gedachten en gevoelens worden daarom slechts als een subset van ongezegde beschouwd en ontstaan als langere tijd schijnbaar onbelangrijke observaties niet of niet effectief of tijdig zijn besproken. Mensen verzwijgen hun gedachten en gevoelens bewust wanneer zij verwachten dat de kosten (risico's, tijd, moeite) van het spreken hoger zullen zijn dan het rendement van het openlijk uiten van hun gedachten en gevoelens.

Drie soorten ongezegde
Het ongezegde weten I Het ongezegde weten verwijst naar het intuïtieve weten dat onze reactie tijdens vergaderingen en gesprekken bepaalt. Mensen reageren maar weten niet altijd waarom ze zo reageren en wat de gevolgen ervan zijn. Eerdere ervaringen en impliciete theorieën helpen mensen om ‘in het moment’ te reageren.
------------------------------------------
Het ongezegde I Het ongezegde verwijst naar onze impliciete, onuitgesproken inschatting van de situatie. Mensen schatten zich vaak pas na een onverwacht moment in wat ze van de situatie vinden. Deze inschatting beïnvloedt hoe ze tijdens toekomstige situaties gaan reageren.
------------------------------------------
Het gedeelde ongezegde I Het gedeelde ongezegde verwijst naar het informeel delen van deze inschatting met een deel van de groep waar de inschatting betrekking op heeft. De inschatting die gemaakt wordt na dit gesprek beïnvloedt eveneens hoe tijdens toekomstige situaties zal worden gereageerd.

Reflexieve gesprekken
In reflexieve gesprekken kan het ongezegde tot bewustzijn worden gebracht. Reflexieve gesprekken zijn gesprekken waarin de ongezegde en de daarbij behorende impliciete aannames continu worden verkend door middel van reflectie, empathie en perspectief-nemen. Mensen dwingen hun mening te geven of dwingen te onderzoeken wat er niet wordt gezegd, riskeert het voeden van het ongezegde. Daarom zijn zorgvuldige interventies noodzakelijk om het ongezegde bloot te leggen. Het advies van Rumi kan echter nooit kwaad: “Listen to silence, it has much to say”.
Wat is het ongezegde?

Sensibiliseren

  •   21-12-2021 12:10 PM

Irrationaliteit en succes

  •   6-11-2021 06:03 PM

Writing Academic papers

  •   2-10-2021 04:59 PM

Where are we?

  •   12-6-2021 12:39 PM
15-1-2022

'Een goede leider is ook kwetsbaar'

Econoom Marilieke Engbers promoveerde op wat er gebeurt in de top van het Nederlandse bedrijfsleven, of eigenlijk wat er niet gebeurt. Hoe kan het dat het soms zo verschrikkelijk misgaat, in Raden van Commissarissen? 'Een goede leider is ook kwetsbaar', zegt Engbers in gesprek met BNR.

Lees Meer
2-1-2022

Een goede leider onderzoekt zijn ongelijk

Artikel in de Volkskrant, geschreven door Kustaw Bessems naar aanleiding van de podcast die gemaakt is in het kader van het thema Stuurloos.

Lees Meer
29-12-2021

Stuurloos Volkskrant met Kustaw Bessems

Kies geen leiders meer die doen of ze alles weten Waarom maken leiders zo vaak dezelfde fouten, van jouw afdelingschef tot de minister-president? Omdat ze niet op zoek gaan naar hun eigen ongelijk, legt econoom Marilieke Engbers uit, die tientallen keren als vlieg op de muur meeluisterde aan de top van bestuurlijk Nederland. Met Kustaw Bessems spreekt zij over haar specialisme: dat wat niet wordt gezegd, maar wel wordt bedoeld. En duidt waarom critici als Pieter Omtzigt of Sylvana Simons zoveel weerstand ontmoeten en waarom de corona-aanpak zo gevoelig is voor fouten.

Lees Meer
29-12-2021

Podcast VTW en Onder Commissarissen

'Onder commissarissen - hoe het ongezegde in de boardroom de besluitvorming beïnvloedt' is een boek geschreven door Marilieke Engbers. In deze podcast ontvangt Hans Geurts twee gasten om over dit boek te praten: Marilieke Engbers zelf en VTW-directeur Albert Kerssies. Wat is het "ongezegde" eigenlijk?

Lees Meer
10-12-2021

NR Governance - Governance Update Boekrecensie

Ronald Buitenhuis heeft me geïnterviewd voor NR Governance voor de Governance Update over mijn boek Onder Commissarissen.

Lees Meer
4-12-2021

BNR Zakendoen

Deze week te gast bi BNR Zaken doen met Thomas van Zijl naar aanleiding van het verschijnen van mijn boek. Mijn bijdrage is te beluisteren vanaf ongeveer 58 minuten.

Lees Meer
27-11-2021

VTW ALV uitreiking Onder Commissarissen

In het tweede deel van de themabijeenkomst op 23 november 2021 presenteerde Marilieke Engbers haar boek 'Onder commissarissen – Hoe het ongezegde in de boardroom de besluitvorming beïnvloedt.'

Lees Meer
17-11-2021

De mens centraal

Heb je de inspiratiesessie van De Mens Centraal gemist? De sessie is nu online terug te kijken! Op woensdag 3 november vond de inspiratiesessie ‘Zou jij door jezelf geholpen willen worden?’ plaats. In deze sessie gingen vijf leidinggevenden, die je misschien zult herkennen uit de videoserie ‘De mens centraal’, met elkaar in gesprek over de uitdagingen van mensgericht werken binnen het Rijk. Wat betekent het in de praktijk om binnen de kaders die er nou eenmaal zijn de menselijke maat als uitgangspunt te nemen? Wat is er nodig om mensgericht te werken? En vooral: tegen welke dilemma’s lopen zij aan? Onder leiding van gespreksleiders Marjolijn Grijns (bestuurslid bij het A+O fonds Rijk) en Merei Lubbe (partner bij adviesbureau LPBL) deelden de deelnemers hun verhaal. De gasten aan tafel: - Marilieke Engbers (wetenschapper en inhoudelijk expert op het thema 'het Ongezegde in de Boardroom') - Reinout Woittiez (voormalig transitiedirecteur bij het Nederlands Forensisch Instituut) - Mark Frequin (speciaal adviseur Rijksoverheid) - Christine Nijkamp (directeur Dienstverlening PGB bij de Sociale Verzekeringsbank) - Elmer Burke (MT-lid Emancipatie bij het ministerie van OCW) - Heidi Boussen (Directeur Gezond & Veilig Werken bij Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid)

Lees Meer
17-11-2021

Online webinar kracht en tegenkracht

Recent is het online college ‘Kracht en Tegenkracht’ opgenomen, in samenwerking met dr. Marilieke Engbers, prof. dr. Ernst Kuipers (bestuursvoorzitter MC Erasmus) en Hedy van den Berk (bestuurder woningcorporatie Havensteder). Een actueel en belangrijk thema, waar een ieder van ons in zijn of haar (werk)praktijk mee te maken heeft. Graag geven we je daarom een inkijkje in dit unieke college en bieden we je de eerste dialoogmodule kosteloos aan. Wil je meer weten en het volledige college bekijken? Dan verwijzen we je graag naar de online leeromgeving van de Academie voor Toezichthouders en Commissarissen, waar je het college eenvoudig kunt aanschaffen (€ 125,-) en kunt kijken waar en wanneer het jou uitkomt.

Lees Meer
12-11-2021

Onder Commissarissen

Met gepaste trots kan ik melden dat mijn boek vanaf 25 november 2021 in de boekenwinkel te koop zal zijn. Het boek kan ook online worden gereserveerd en gekocht via allerlei links zoals managementboek.nl, Bruna, bol.com etc. Ik hoop dat u als lezer er veel lees-en leerplezier aan beleeft en vooral dat we een dialoog starten over de onmogelijkheid van het samen toezichthouden, hoe samen irrationaliteit te normaliseren en samen na te denken over hoe we irrationaliteit expliciet onderdeel kunnen laten zijn van ons beleid, regels en codes en dus te 'institutionaliseren' .

Lees Meer
6-11-2021

Beperkte oplage van mijn dissertatie beschikbaar

Alweer meer dan een jaar geleden ben ik gepromoveerd. Door Corona zijn veel feestjes en bijeenkomsten gecanceld. Hierdoor heb ik nog een 50tal dissertaties thuis liggen. Mocht je geïnteresseerd zijn om een exemplaar te ontvangen, bestel het boek dan via de pagina op deze website. Ik vraag 15 euro voor het boek. Het bedrag dat ik overhoud na transportkosten ga ik doneren aan een goed doel.

Lees Meer
30-3-2021

Ongezegde belangrijker dan gezegde

Een groter compliment voor mijn werk dan deze zin kan ik niet krijgen: “En altijd weer is het ongezegde belangrijker dan het gezegde, om de woorden van een gewaardeerde en bevriende wetenschapper te gebruiken”. Dank Kees

Lees Meer
22-3-2021

De secretaris als servant leader

De secretaris als servant leader in de boardroom. De secretaris weet vaak als geen ander wat er ongezegd blijft in de boardroom en ervaart zelf ook veel dilemma’s rondom wat hij of zij zelf niet zegt. Afgelopen vrijdag heb ik samen met Arthur Hol stilgestaan bij de betekenis van het ongezegde in de boardroom, ook dus in relatie tot de rol van de secretaris. Eind maart wordt dit interview beschikbaar in het besloten ACS-gedeelte van de Governance University.

Lees Meer
22-3-2021

Artikel in Goed Bestuur & Toezicht

In het blad Goed Bestuur & Toezicht (2021 maart) is mijn artikel 'het effect van het ongezegde in de bestuurskamer' gepubliceerd. Een poging om mijn dissertatie in een artikel met relatief een klein aantal woorden te verpakken. Ik hoop dat de lezers het artikel kunnen waarderen. Mocht iemand het hebben gelezen en feedback voor me hebben: ik hoor het graag.

Lees Meer
1-2-2021

Handreiking VTW beoordelen bestuurder gepubliceerd

De werkgeversrol van de RvC verdient in deze tijd, waarin corporaties voor grote maatschappelijke opgaven staan, meer professionele aandacht. Monika Milz (GovernanceSupport) en Marilieke Engbers (onderzoeker rapport Kracht en tegenkracht) geven ieder als auteur van een VTW-handreiking hun visie op dit thema.

Lees Meer
22-3-2021

Ongezegde, dilemma's en conflicten en soft controls

Op 11 Maart 2021 presenteerde ik (een deel) van de uitkomsten van mijn promotieonderzoek over de invloed van het ongezegde op de besluitvorming in boards (RvC's) aan 180 alumni van de VU Controllersopleidingen en focuste daarbij dan ook op de invloed van de controllers. Via o.a. Mentimeter vragen over het ongezegde, de invloed van de kwaliteit van informatie, management rapportages en soft controls op de boarddynamiek, spraken we over agency versus stewardship governance paradigma's en blinde vlekken en hebben we stil gestaan bij het ongezegde, onuitgesproken dilemma's, stille conflicten en zwijgculturen. Ondanks dat het via zoom ging, gelukkig toch veel interactie wat natuurlijk van belang is als je praat over het ongezegde :-)

Lees Meer
20-11-2020

Contract met Uitgeverij Business Contact getekend!

Het is officieel! Ik heb het contract getekend met Uitgeverij Business Contact! Het boek is een vertaling van mijn promotieonderzoek naar de praktijk. Het zal dus ook gaan over governance paradigma's, over impliciete en expliciete besluiten, over verschillende spreekculturen en over het onuitgesproken conflict in de boardroom.

Lees Meer
23-10-2020

Paradigmaconflicten en de energie transitie VTW jaarcongres

In de laatste 10 minuten van deze video, in gesprek met Maarten Bouwhuis en Guido van Woerkom (voorzitter van de VTW) over botsende meningen in een raad, paradigmaconflicten en paradigmaverkleving en hoe daarmee om te gaan.

Lees Meer
29-8-2020

2ND WEB-DIALOGUE SERIES: “BOARD DIVERSITY”

In een serie van webinars bespreken we wetenschappelijke artikelen met betrekking tot boards, leadership en governance

Lees Meer
25-8-2020

First Academic Paper Discussion Session

In een serie webinars, bespreken we wetenschappelijke artikelen over boards, leadership en governance.

Lees Meer
25-8-2020

May Conference: Researching the 'black box' of boards' decision-making

Tijdens dit wetenschappelijke seminar bespreken onderzoekers hun onderzoek en de dilemma's die zij ervaren bij het publiceren van hun werk.

Lees Meer
29-8-2020

Symposium Kracht en Tegenkracht - bijdrage Martin de Ruiter

Tijdens dit congres is het rapport 'Kracht en Tegenkracht' - oa middels een game/ groepsrollenspel - hanteerbaar gemaakt - een korte video

Lees Meer
6-2-2020

Sector Event Kracht en Tegenkracht

Tijdens dit congres is het rapport 'Kracht en Tegenkracht' - oa middels een game/ groepsrollenspel - hanteerbaar gemaakt - een beschrijving van het congres

Lees Meer
25-8-2020

AEDES: Kracht en Tegenkracht

Tijdens dit congres is het rapport 'Kracht en Tegenkracht' - oa middels een game/ groepsrollenspel - hanteerbaar gemaakt - het nieuwsbericht van AEDES

Lees Meer
24-8-2020

FIRST INTERNATIONAL CONFERENCE ABOUT BOARDS' DECISION-MAKING

Aankondiging van ons eerste wetenschappelijke congres over boards en leadership development

Lees Meer

Video: Language as a window into human nature

This video explains in brief in a slightly different way then how I wrote about it, the theoretical background of my thesis. It refers to the dual mode of communication, issue-relevant and issue irrelevant information , the Theory of Mind (ToM), metacognition and the unsaid known, the emperor without clothes and the blind spot of the leader. It is all there but in a fairly simple way. I love it.

Lees Meer  

A Leader's Framework for Decision-making

Wise Executives tailor their approach to fit the complexity of the circumstances they faced

Lees Meer  

We need to talk about Strategy

Executives have a hard time with strategy because they are at a loss when the time comes to engage in strategic dialogue. Either their teams debate the organization’s values and goals when such issues should be settled, or they waste time on the details of specific projects that have yet to receive the green light

Lees Meer  

Noise

Organizations expect to see consistency in the decisions of their employees, but humans are unreliable. Judgments can vary a great deal from one individual to the next, even when people are in the same role and supposedly following the same guidelines. And irrelevant factors, such as mood and the weather, can change one person’s decisions from occasion to occasion. This chance variability of decisions is called noise and it is surprisingly costly to companies, which are usually completely unaware of it.

Lees Meer  

Cognitive diversity

Teams Solve Problems Faster When They’re More Cognitively Divers by Alison Reynolds and David Lewis

Lees Meer  

Teaching smart people how to learn

Highly skilled professionals are frequently very good at single-loop learning. After all, they have spent much of their lives acquiring academic credentials, mastering one or a number of intellectual disciplines, and applying those disciplines to solve real-world problems. But ironically, this very fact helps explain why professionals are often so bad at double-loop learning.

Lees Meer  

Making Business Personal

To an extent that the authors are only beginning to appreciate, most people at work, even in high-performing organizations, divert considerable energy every day to a second job that no one has hired them to do: preserving their reputations, putting their best selves forward, and hiding their inadequacies from others and themselves. The authors believe this is the single biggest cause of wasted resources in nearly every company today.

Lees Meer  

Fair process

Fair process isn’t decision by consensus or democracy in the workplace. Its goal is to pursue the best ideas, not create harmony.

Lees Meer  

Too hot to handle

Senior teams find teamwork difficult. The competing viewpoints that promote sound decision making also lead naturally to conflicts that waste precious time and erode interpersonal relationships. Indeed, when substantial conflicts erupt in management teams, dysfunctional group dynamics followed by frustration and flawed decisions may be the rule rather than the exception. Clearly, realizing the promise of teamwork at the top requires finding ways to help management teams deal constructively with tough conflicts.

Lees Meer  

Are boards designed to fail

Prior work on board effectiveness has mostly focused either on directors’ incentives or motivation or the ability of directors. Forbes and Milikens' conceptualization of board barriers connects with both of these perspectives. Specifically, they agree with prior research and theory that the motivation of directors as well as their individual knowledge, skills, and abilities should influence board outcomes. However, they also believe that the structural barriers that they have outlined in this article should make it difficult for even the most motivated and most skilled board to monitor effectively. https://bit.ly/3iMrN4c

Lees Meer  

Strategy needs Strategy

Once you have correctly analysed your environment, not only for the business as a whole but for each of your functions, divisions, and geographic markets, and you have identified which strategic style should be used, corrected for your own biases, and taken steps to prime your company's culture so that the appropriate styles can succesfully be applied, you will need to monitor your environment and be prepared to adjust as conditions change over time. Clearly that's not easy task. But we believe that companies that continually match their strategic styles to their situation will enjoy a tremendous advantage over those that don't.

Lees Meer  

Cognition and Corporate Governance: Understanding Boards of Directors as Strategic Decision-Making Groups

In this article the authors develop a model of board processes by integrating the literature on boards of directors with the literature on group dynamics and workgroup effectiveness. The resulting model illuminates the complexity of board dynamics and paves the way for future empirical research that expands and refines our understanding of what makes boards effective.

Lees Meer  

Vrije Universiteit

Teacher/ Program coordinator

Zie Controllersopleiding VU & EMBA Leading with Purpose VU

Speakers Academy

Spreker

Zie ook: http://bitly.ws/bC52

Reconsulting

Partner

Zie Reconsulting.com

Atlas/ Business Contact Uitgeverij

Schrijver

Autoriteit Woningcorporaties

Onderzoeker

Zie nieuws

Vereniging Toezichthouders Woningcorporaties

Onderzoeker

Zie ook nieuws

Het Consulaat

Voormalig partner / mede-oprichter

Zie: www.hetconsulaat.nl

Art @Lia Engbers

Meer info: neem contact op met Marilieke

Art @Kees Mettes

Meer info: neem contact op met Marilieke

Marlou Pulles

Fotografie

https://puurpulles.nl/

 Benoem gerust een klimaatontkenner in de"

Kees van NieuwamerongenAutoriteit Woningcorporatieshttps://bit.ly/2H3VqQJ

 Column - Van de Voorzitter - ‘Kracht en Tegenkracht’"

Guido van Woerkomhttps://bit.ly/3kdBQ2D

 RvC's opgelet, is uw paradigma ook verkleefd?"

Finance Ideas Academyhttps://bit.ly/3mogEIX

 U begrijpt dat ik als begeleider van zelfevaluaties enthousiast ben van dit rapport. Ik observeer wisselende niveaus van reflectie bij de zelfevaluaties die ik mag begeleiden, maar de meeste raden staan open voor het ‘goede gesprek’. Het komt de kwaliteit van de zelfevaluatie ten goede als serieuze tegenkracht gewoon is."

BlauwBVhttps://bit.ly/3hC9I7K

 Marilieke heeft ons (RvC van Tablis Wonen) begeleid bij onze zelfevaluatie. Na deze zelfevaluatie had ik het gevoel dat dit de eerste keer was dat we een echte zelfevaluatie hebben gedaan. De voorbereiding was uitgebreid en degelijk. De evaluatie zelf heeft veel inzicht gegeven in onze rollen in het team en het hoe en waarom we dingen doen zoals we die doen en waar mogelijk onze zwaktes zitten. Met de leerpunten kunnen we onszelf weer verbeteren. Marilieke, veel dank voor deze zelfevaluatie!"

Rob van Oostveen

 Marilieke heeft onze RvC begeleid bij de zelfevaluatie na een goede ervaringen met haar over het ‘ongezegde’ in RvC’s. Zij heeft de hoge verwachtingen waar gemaakt. We weten nu helder waar bij ons als team onze kracht zit en waar mogelijke valkuilen. Er zijn verborgen talenten boven tafel gekomen en zelfs het mensprofiel bij de volgende vacature staat al vast. Ik was onder de indruk van de mensenkennis van Marilieke, m.n. als het gaat over het functioneren van personen in een team. E.e.a. resulteerde in (nog) meer openheid en onderling vertrouwen en in concrete leerdoelstellingen. Deze zelfevaluatie is een prachtige kapstok om als team te groeien!"

Dietlinde van Wezel

 Marilieke has given me a great insight in "the effect of the unsaid" in board of directors. Her research is an enormous asset for current board of directors. She can give you a valuable insight of the influence of the unsaid. Working on efficiency within board of directors will influence our way of working, our way of living and all employees in a positive way. We can all learn the efficient effects of transparent communication."

  • Kerkstraat 393-1, 1017HX Amsterdam, Netherlands